Rahim Kanseri

Rahim Kanseri (Endometrium Kanseri) Nedir? Tanı ve Tedavisi Nasıl Yapılır?

Rahim kanseri, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometrium tabakasındaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen ve kadın üreme sisteminde sık görülen kanser türlerinden biridir. Bu nedenle halk arasında rahim kanseri denildiğinde çoğu zaman endometrium (endometriyal) kanseri kastedilir. Rahmin alt ucundaki rahim ağzı (serviks) kanserinden ve tüp–yumurtalık kanserlerinden farklı bir hastalıktır.

En sık dikkat çeken belirti anormal vajinal kanamadır; özellikle menopoz sonrası kanama rahim içi dokunun mutlaka değerlendirilmesini gerektirir.

Menopoz sonrası kanama veya adet dışı kanama fark edildiğinde gecikmeden kadın hastalıkları ve doğum hekimine başvurulması önerilir.
Erken dönemde yapılan jinekolojik muayene ve gerekli testler, tedavi planlamasını belirgin şekilde kolaylaştırır.

Rahim kanseri neden olur, kimlerde daha sık görülür?

Rahim kanseri, hücrelerdeki genetik değişiklikler (mutasyonlar) sonucu hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkar. Risk artışında çoğu zaman uzun süreli östrojen etkisi, metabolik faktörler ve bazı kalıtsal özellikler rol oynar.

En sık risk faktörleri şunlardır:

• İleri yaşve menopoz dönemi
• Fazla kilo/obezite
• Polikistik over sendromu (PCOS)ve bazı hormon dengesizlikleri
• Geç menopozveya erken yaşta adet görme (uzun süre hormon maruziyeti)
• Genetik yatkınlık / Lynch sendromugibi kalıtsal durumlar
• Tamoksifenkullanımı (meme kanseri tedavisinde kullanılan bir ilaç)
• Bazı ailelerde rahim–yumurtalık–bağırsak kanseri öyküsü

Rahim kanseri en sık menopoz sonrası dönemde görülür; menopoz yaşı ortalama 51’dir.

Rahim kanseri belirtileri nelerdir?

Rahim kanserinde en sık görülen bulgu anormal vajinal kanamadır. Bu kanama; adet dönemleri arasında, adet miktarında/ süresinde artış şeklinde ya da menopoz sonrasında olabilir.

Diğer olası belirtiler:

• Menopoz sonrası kanama
• Adetlerin uzaması, daha sancılı hale gelmesi veya düzensizleşmesi
• Alt karın/pelvik bölgede ağrı ve rahatsızlık
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• İdrar yaparken zorlanma veya ağrı
• İstenmeyen kilo kaybı, yorgunluk (bazı hastalarda)

Özellikle menopoz sonrası kanama, rahim iç dokudan örnekleme (biyopsi) gerektirebileceği için bekle-gör yaklaşımıyla ertelenmemelidir.

Rahim kanseri evreleri (yayılımı) nasıl belirlenir?

Rahim kanserinde evreleme; tümörün rahim içindeki yerleşimi, rahim duvarına ilerleme düzeyi ve rahim dışına yayılım olup olmadığına göre yapılır. Ayrıca tümör hücrelerinin mikroskop altındaki görünümü (tümör derecesi) ve bazı patolojik bulgular da gidişat hakkında fikir verebilir.

Genel çerçevede:

• Evre I:Kanser rahimle sınırlıdır.
• Evre II:Rahim ağzı (serviks) tutulumu vardır, ancak rahim dışına çıkmamıştır.
• Evre III:Rahim dışındaki bazı jinekolojik dokulara/organlara veya lenf düğümlerine yayılım vardır.
• Evre IV:Mesane/bağırsak iç yüzüne ilerleme veya uzak bölgelere/organlara yayılım (metastaz) söz konusudur.

Rahim kanseri; tüpler, yumurtalıklar, vajen, parametrium, karın zarı, mesane, bağırsaklar ve pelvik/para-aortik lenf düğümleri gibi bölgelere yayılabilir.

Rahim kanseri tanısı nasıl konur?

Tanı süreci genellikle şikâyetlerin dinlenmesi ve jinekolojik muayene ile başlar. Ardından rahim iç tabakanın değerlendirilmesi ve kesin tanı için doku örneklemesi yapılır.

Tanıda kullanılan yöntemler:

• Vajinal (transvajinal) ultrason:Rahim duvar kalınlığı ve olası anormalliklerin değerlendirilmesi
• Histeroskopi:Kamera ile rahim içinin doğrudan görülmesi
• Endometrial biyopsi / küretaj (kürtaj):Rahim içinden doku alınarak patolojik inceleme yapılması (kesin tanı)
• Gerekli durumlarda yayılımı ve tedavi planını değerlendirmek için MRve/veya BT gibi görüntülemeler

MR görüntüleme, kanserin rahim duvarına ne kadar ilerlediğini değerlendirmede ve bazı durumlarda doğurganlığın korunup korunamayacağı gibi tedavi planı ayrıntılarında yol gösterici olabilir.

Smear testi rahim kanserini gösterir mi?

Rahim kanseri, smear ile taranan rahim ağzı kanseriyle karıştırılmamalıdır. Smear rahim kanserinin temel tanı yöntemi değildir; kesin tanı endometrial biyopsi ile konur.

Rahim kanseri tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi; tümörün tipi, evresi, patoloji bulguları, hastanın genel sağlık durumu ve bazı durumlarda doğurganlık hedefleri gibi birçok faktöre göre planlanır. Bazı hastalarda tek bir yöntem yeterliyken, bazılarında birden fazla tedavi birlikte uygulanır.

1) Rahim kanseri ameliyatı (cerrahi) nasıl yapılır?

Rahim kanserinde en sık uygulanan ve çoğu zaman temel tedavi olan yöntem cerrahidir. Ameliyat sırasında rahmin çıkarılması (histerektomi) yapılır; ameliyat esnasında patolojik değerlendirme (frozen) uygulanabilir, sonuca göre lenf düğümlerinin çıkarılması da gerekebilir.

Başlıca histerektomi yöntemleri:

• Total abdominal histerektomi:Karından kesi ile rahmin çıkarılması
• Vajinal histerektomi:Rahmin vajinal yoldan çıkarılması
• Radikal histerektomi:Serviks yayılımı gibi durumlarda rahimle birlikte çevre dokuların ve vajinanın üst kısmının da çıkarılması
• Minimal invaziv (laparoskopik/robotik) histerektomi:Küçük kesilerle yapılan cerrahi yaklaşım

Cerrahi planlamada, hastalığın yayılımını anlamak için pelvik ve para-aortik lenf düğümlerinin değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

Ameliyatın kapsamı ve eşlik eden işlemler, patoloji ve evreleme bilgilerine göre belirlenir.

2) Radyoterapi (ışın tedavisi) ne zaman kullanılır?

Radyoterapi, bazı hastalarda ameliyat sonrası ek tedavi olarak veya hastalığın yayılım özelliklerine göre planlanabilir. Uygulama iki temel şekilde tarif edilir:

• Dış ışın radyoterapi:Vücudun dışındaki cihazdan hedef bölgeye ışın verilmesi
• Brakiterapi (iç radyoterapi):Vajina içine kısa süreli yerleştirilen cihazlarla lokal ışın verilmesi

Tümörün yayılım riski düşükse lokal brakiterapi; yayılım olasılığının daha yüksek olduğu durumlarda daha geniş alanı kapsayan ışın tedavisi yaklaşımları kullanılabilir.

3) Kemoterapi hangi durumlarda tercih edilir?

Kemoterapi, özellikle ileri evre hastalıkta veya bazı patolojik alt tiplerde daha belirgin rol oynar. Evre III’te sıklıkla kemoterapi ve radyoterapi ardışık uygulanabilir, evre IV’te ise öncelikli tedavi kemoterapi olabilir.

Ayrıca patolojide papiller seröz, berrak hücreli veya karsinosarkom gibi daha agresif seyirli alt tipler saptandığında, erken evrelerde bile daha yoğun kemoterapi gerekebilir.

4) Hormon tedavisi kimlere uygulanır?

Rahim kanserinin bazı türlerinde/hormona duyarlı tümörlerde hormon tedavisi seçenekleri kullanılabilir. Hormon seviyelerini değiştiren veya hormon etkisini baskılayan ilaçlarla tümör büyümesi yavaşlatılabilir; bu tedaviler nüks veya metastatik hastalıkta kullanılır ve bazı durumlarda kemoterapi ile birlikte uygulanır.

5) İmmünoterapi hangi hastalarda düşünülür?

İmmünoterapi, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanıyıp yok etmesine yardımcı olan ilaçlarla uygulanan bir yaklaşımdır. İleri evre endometrium kanserinde, diğer tedaviler yeterli olmadığında bazı hastalarda denenebilir.

Rahim kanserinde erken tanının önemi nedir?

Rahim kanseri çoğu zaman kanama ile belirti verdiği için erken evrede yakalanma şansı yüksektir; endometrium kanseriyle başvuran hastaların önemli bir kısmı erken evrede saptanır ve erken evrede şifa oranları yüksektir.

Rahim kanserinden korunma mümkün mü, risk nasıl azaltılır?

Rahim kanserini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmaya yardımcı olabilecek alışkanlıklar vardır. Risk azaltmaya yardımcı olabilecek yaklaşımlar:

• Düzenli jinekolojik kontroller ve şikâyet olduğunda gecikmeden değerlendirme
• Sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü
• Düzenli fiziksel aktivite
• Metabolik hastalıkların (ör. diyabet) uygun yönetimi
• Gerektiğinde risk değerlendirmesi (aile öyküsü/genetik risk)