Üzüm Gebelik ve Trofoblastik Hastalıklar

Üzüm Gebelik (Mol Gebelik) Nedir, Trofoblastik Hastalıklar Ne Anlama Gelir?

Üzüm gebelik (mol gebelik), gebeliğin normal ilerleyemediği; plasentayı (bebeğin eşi) oluşturan trofoblast hücrelerinin anormal çoğalmasıyla rahim içinde içi sıvı dolu keseciklerin (üzüm tanesi/salkımı görünümü) geliştiği bir durumdur. Bu tablo, tıpta gestasyonel trofoblastik hastalıklar (GTH) başlığı altında değerlendirilir. GTH; en sık hidatidiform mol (mol hidatiform/üzüm gebeliği) olmak üzere, invaziv mol, koryokarsinom ve plasental yerleşim bölgesinden gelişen trofoblastik tümör (PSTT) gibi alt tipleri kapsar.

Bu hastalıklarda tanı ve takipte en önemli biyolojik işaretlerden biri beta-hCG (hCG) hormonudur: Trofoblastik doku hCG ürettiği için kanda/idrarda düzeyler belirgin yükselebilir ve tedavi sonrası izlemde de hCG takibi temel rol oynar.

Gestasyonel Trofoblastik Hastalıklar Nasıl Sınıflandırılır?

GTH genel olarak şu gruplar içinde ele alınır:

Mol hidatiform (Hidatidiform mol): Komplet ve Parsiyel Mol Nedir?

• Komplet mol:Rahim içinde üzüm gebeliği dokusu baskındır, embriyoya ait yapıların görülmemesi Genetik materyal büyük ölçüde/temelde babaya aittir.
• Parsiyel (inkomplet) mol:Plasentada anormallik yanında bebeğe ait bazı dokuların seçilebildiği bir tablo olabilir; ancak genetik anormallikler nedeniyle normal bir gebelik olarak devam edemez.

Gestasyonel trofoblastik neoplazi/tümör (GTN/GTT) nedir?

Mol sonrası hastalık tamamen gerilemezse veya invaziv/malign davranış gösterirse gestasyonel trofoblastik neoplazi (GTN) ya da gestasyonel trofoblastik tümör (GTT) olarak adlandırılabilir. Bu grupta özellikle:

• İnvaziv mol (rahim kas tabakasına ilerleyebilir),
• Koryokarsinom (kötü huylu, metastaz eğilimi yüksek),
• PSTT (nadir)
  yer alır.

Üzüm Gebelik (Mol Gebelik) Neden Olur?

Mol gebelik, döllenme sırasında genetik materyalin anormal dağılımı ile ilişkilendirilen bir gebelik komplikasyonudur. Sonuçta normal gebelik dokusu gelişemez; trofoblastik hücreler kontrolsüz çoğalır ve rahim içinde kesecikli (üzüm tanesi/salkımı) görünüm ortaya çıkar.

Mol Gebelikte Risk Faktörleri Nelerdir?

Öne çıkan risk faktörler:

• Yaş: Çok genç yaşlarda ve ileri yaş gebeliklerinde risk artabilir.
• Daha önce mol gebelik öyküsü: Tekrarlama riski artar.
• Beslenme özellikleri ve A vitamini eksikliği riskle ilişkilidir.
• Sigara kullanımı, infertilite öyküsü, hiç gebe kalmamış olmak, bazı kan grupları ve bazı doğum kontrol yöntemleri riskle ilişkilidir.

Üzüm Gebelik Belirtileri Nelerdir?

Mol gebelik, çoğu zaman adet gecikmesi ile başlayıp normal gebelik belirtilerini taklit edebilir. En sık belirtiler:

• Vajinal kanama: En sık yakınmalardandır (koyu kahverengi, yoğun ya da aralıklı olabilir).
• Rahmin gebelik haftasına göre beklenenden büyük olması.
• Şiddetli bulantı-kusma, halsizlik.
• Kasık ağrısı veya dolgunluk hissi, kansızlık ve yumurtalıklarda büyük kistler (teka-lutein kistleri) görülebilir.
• Vajinadan üzüm tanesine/veziküllere benzer parçaların gelmesi (her zaman olmayabilir).
• Beta-hCG’nin olağanüstü yüksek olması.
• Hipertiroidi benzeri belirtiler (çarpıntı, terleme, sinirlilik, tremor) ve erken dönemde preeklampsi bulguları bazı olgularda görülebilir.

Mol Gebelik Tanısı Nasıl Konur?

Tanıda temel yaklaşım:

• Ultrasonografi:Rahim içinde bal peteği veya üzüm salkımını andıran tipik görünüm izlenir.
• Kan/idrarda beta-hCG ölçümü:Gebelik haftasına göre beklenenden yüksek değerler tanıyı destekler.
• Histopatolojik inceleme:Rahim içi boşaltma sonrası alınan materyal patolojiye gönderilir; bu, invaziv mol/koryokarsinom gibi durumların değerlendirilmesine de katkı sağlar.
• Yayılım değerlendirmesi için görüntüleme:BT/MR gibi yöntemler özellikle tümöral hastalıkta yayılımı değerlendirmede kullanılabilir.

Üzüm Gebelik Tedavisi Nasıl Yapılır?

1) Rahim içinin boşaltılması (Suction/Vakum küretaj)

Mol gebelik tedavisinde temel yaklaşım, rahimdeki molar dokunun vakum (suction) küretaj ile boşaltılmasıdır. İşlem ameliyathane koşullarında, çoğunlukla genel anestezi altında ve kanama riskine karşı gerekli hazırlıklar yapılarak uygulanır.

Mol boşaltımı öncesinde hipertansiyon, hipertiroidi, anemi, kan kaybı, solunumsal sorunlar ve dehidratasyon mutlaka değerlendirilir.

2) Histerektomi (rahmin alınması) ne zaman gündeme gelir?

Çocuk isteği olmayan ve özellikle ileri yaş gruplarında ya da bazı özel durumlarda histerektomi bir seçenek olarak anılabilir; ancak her durumda ilk seçenek değildir.

Mol Gebelik Sonrası Takip Neden Çok Önemlidir?

Mol boşaltıldıktan sonra amaç, hastalığın tamamen gerileyip gerilemediğini ve GTN/GTT gelişimini erken yakalamaktır. Bunun için:

Beta-hCG ile izlem

• Boşaltım sonrası haftalık hCGölçümleri ile başlanır; belirli bir düzene göre aylık/iki ayda bir kontrollere geçilen protokoller tarif edilir.
• İzlem süresi çoğunlukla 12 aydır; uygun olgularda daha kısa izlem süresi planlanabilir.

İzlem döneminde gebelikten korunma

hCG takibinin sağlıklı yapılabilmesi için izlem süresince gebelikten korunma gerekir. Uygun korunma yöntemi jinekoloji değerlendirmesiyle kişiye göre planlanır.

Ne Zaman Trofoblastik Tümör Düşünülür ve Kemoterapi Ne Zaman Gündeme Gelir?

Trofoblastik tümörler (GTN), mol gebelik sonrası hCG düzeyinin beklenen şekilde düşmemesi, plato çizmesi veya yeniden yükselmesiyle gündeme gelir. Bu durumda kemoterapi planlanır. Metastaz riski olan formlarda, özellikle koryokarsinomda, yayılım görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir.

Kemoterapi trofoblastik tümörlerde etkilidir; risk durumuna göre metotreksat gibi ilaçlarla tek ajan veya kombine tedavi uygulanır.