Rahim Sarkması Tedavisi

Rahim Sarkması Tedavisi Nasıl Yapılır? (Uterus Prolapsusu)

Rahim sarkması, pelvik tabanı oluşturan kas ve bağ dokularının zayıflamasıyla rahmin normal konumunu kaybedip vajinaya doğru aşağı yer değiştirmesi durumudur. Sarkma hafif düzeydeyken belirti vermeyebilir; ilerlediğinde vajinal açıklıktan dışarı doğru çıkıntı, idrar ve bağırsak sorunları, bel-kasık ağrısı ve cinsel ilişkide ağrı gibi şikâyetlere yol açabilir.

Genital bölgede ele gelen kitle hissi, vajinadan dışarı çıkan doku veya idrarı tam boşaltamama şikâyeti varsa gecikmeden kadın hastalıkları ve doğum değerlendirmesi önerilir.

Rahim sarkması (uterus prolapsusu) nedir?

Rahim sarkması, pelvik organ sarkması (POP) başlığı altında değerlendirilir; rahimle birlikte mesane (sistosel) ve bağırsak (rektosel) gibi organlarda da vajinaya doğru sarkma görülebilir. Kişiler bu durumu sıklıkla alttan ele gelen kitle/dolgunluk ya da vajinada baskı-ağırlık olarak tarif eder.

Rahim sarkması evreleri nelerdir?

Rahim sarkması, aşağı inmenin derecesine göre evrelendirilebilir:

• Evre I:Rahim vajinanın üst yarısındadır.
• Evre II:Rahim vajina açıklığına yaklaşmıştır.
• Evre III:Rahim vajinadan dışarı çıkar.
• Evre IV:Rahim tamamen vajina dışındadır.

Klinik pratikte ayrıca Evre 1–2’de vajina dışına çıkmayan, tam sarkmada vajinadan dışarı çıkan tablo şeklinde de tarif edilir.

Rahim sarkması belirtileri nelerdir?

Belirtiler sarkmanın derecesine göre değişir. En sık şikâyetler:

• Vajinada ağırlık/basınç, pelvik bölgede dolgunluk hissi
• Vajina içinde veya dışında şişkinlik/yumru/çıkıntı, “alttan ele gelen kitle”
• Bel ve kasık ağrısı, gün içinde artan bel ağrısı veya aşağı çekilme hissi
• İdrar kaçırma, mesaneyi tam boşaltamama, idrar yapmada güçlük, sık idrara çıkma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu riskinde artış
• Kabızlık, dışkılamada zorlanma/ıkınma ihtiyacı
• Vajinal akıntı/kanamaartışı
• Cinsel ilişkide ağrı

İleri dereceli sarkmada vajinal dokular dışarıda kalarak iç çamaşıra sürtünebilir; bu durum vajinada yara/ülser gelişimine ve nadiren enfeksiyona zemin hazırlayabilir.

Rahim sarkması neden olur?

Rahmi yerinde tutan kas, bağ ve destek dokuları zayıfladığında rahim aşağı doğru yer değiştirir. Risk faktörleri arasında:

• Gebelik, çok sayıda vajinal doğum, çoğul gebelik, iri bebek doğurma, zor/uzun süren doğum eylemi
• İleri yaş ve yaşlanma ile doku desteğinin azalması
• Menopoz sonrası östrojen azalmasına bağlı doku tonu kaybı
• Obezite / fazla kilo
• Karın içi basıncı artıran durumlar: kronik kabızlık, kronik öksürük, astım/bronşit gibi uzun süren öksürükle seyreden hastalıklar
• Ağır kaldırma alışkanlığı
• Pelvik tümörler veya daha önce geçirilmiş pelvik operasyonlar
• Sigara, aile öyküsü / genetik yatkınlık

Rahim sarkması tanısı nasıl konur?

Tanı çoğu zaman öykü ve pelvik muayene ile konur; muayenede rahmin ne kadar sarktığı değerlendirilir ve pelvik kasların durumu test edilebilir. Bazı kişiler şikâyetlerini dile getirmese bile, rutin kontroller sırasında saptanabilir.

Görüntüleme her zaman şart değildir; ancak gerekli görülen durumlarda pelvik organların daha ayrıntılı değerlendirilmesi için ultrason veya MR görüntülemesi istenebilir.

Rahim sarkması tedavisi; sarkmanın derecesine, şikâyetlerin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine, kişinin yaşına/genel sağlık durumuna ve doğurganlık planına göre planlanır. Hafif olgularda izlem ve pelvik taban güçlendirme ön plandayken, ileri dereceli olgularda cerrahi seçenekler gündeme gelir.

Cerrahi dışı tedavi seçenekleri nelerdir?

Pelvik taban egzersizleri (Kegel) nasıl yapılır?

Pelvik taban kaslarını güçlendiren Kegel egzersizleri, özellikle hafif sarkmalarda şikâyetleri azaltmaya ve ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Uygulama örnekleri:

• Mesane boşken pelvik taban kaslarını 3–5 saniye sıkıp gevşetmek
• Gün içinde 10–15 set, her sette 4–5 tekrar şeklinde yapmak
• Pelvik kasları doğru çalıştırabilmek için muayene sırasında egzersiz tekniği hakkında eğitim alınması önerilir.

Vajinal destek aparatı (pesser) nedir?

Vajinal halka/pesser, vajina içine yerleştirilerek rahmi destekleyen ve dışarı çıkmasını engellemeye yardımcı olabilen bir aparattır. Uygun boyut hekim tarafından belirlenir; kullanım ve takip hakkında bilgilendirme yapılır. Cerrahiye uygun olmayan ya da cerrahiyi ertelemek isteyen kişilerde geçici/alternatif bir seçenek olabilir.

Menopoz sonrası dokunun desteklenmesi

Menopoz sonrası östrojen düzeylerinin düşmesine bağlı doku zayıflığında, uygun görülen kişilerde vajinal dokuyu desteklemeye yönelik hormonal yaklaşım önerilebilir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri:

Pelvik tabana binen yükü azaltmak için:

• Fazla kilonun yönetimi
• Ağır kaldırmaktan kaçınma
• Kronik kabızlık ve kronik öksürüğün kontrol altına alınması
• Sigaranın bırakılması gibi önlemler önerilir.

Rahim sarkması ameliyat seçenekleri nelerdir?

Sarkma ileri düzeye ulaştığında (ör. rahmin vajinadan dışarı çıkması), cerrahi tedavi seçenekleri daha sık gündeme gelir. İdrarı tam boşaltamama gibi şikâyetler ilerlediğinde üst idrar yolları açısından da risk oluşturabileceği vurgulanır; bu nedenle belirgin yakınmalarda gecikmeden değerlendirme önemlidir.

Cerrahi plan; rahmin korunup korunmayacağı, sarkmanın tipi (rahim, vajen tepesi, eşlik eden sistosel/rektosel), eşlik eden idrar kaçırma gibi durumlara göre şekillenir.

Rahmi koruyan cerrahi seçenekler

Rahmi korumak istenen olgularda, kapalı yöntemle rahmin yukarı asılmasına yönelik yaklaşımlar kullanılabilir (ör. laparoskopik sakrohisteropeksi). Pelvik tabanın desteklenmesinde kişinin kendi dokusu, donör doku veya sentetik materyallerden yararlanılabililr.

Rahmin alınması (histerektomi) ve vajinal onarım

Doğum planı olmayan veya uygun görülen olgularda vajinal yoldan rahmin alınması (histerektomi) ve vajinanın ön-arka duvarındaki fazlalıkların onarımı/daraltılması gibi yöntemler uygulanabilir. Şiddetli rahim sarkmalarında histerektomi bir seçenektir.

Rahmi alınmış kişilerde vajen tepesinin asılması

Rahmi daha önce alınmış kişilerde vajen tepesinin yukarı asılmasına yönelik laparoskopik sakrokolpopeksi gibi teknikler kullanılabilir.

Apikal (üst vajen) desteğinde bağ askı teknikleri

Apikal sarkmalarda, vajinal yoldan uterosakral bağ süspansiyonu veya sakrospinöz bağ fiksasyonu gibi askı teknikleri de cerrahi seçenekler arasında yer alır.

Eşlik eden idrar kaçırma varsa ne yapılır?

Rahim sarkmasına idrar kaçırma eşlik ediyorsa bunun ameliyat öncesi değerlendirilmesi ve uygun olgularda TOT (transobturator tape) veya Burch gibi idrar kaçırmayı azaltmaya yönelik işlemlerin cerrahiye eklenebileceği belirtilmelidir.

Laparoskopik yaklaşımın öne çıkan yönleri

Laparoskopik cerrahi, küçük kesilerle uygulanır; bu sayede doku travması ve ameliyat sonrası ağrı daha sınırlı olabilir, iyileşme süreci daha hızlı ilerleyebilir ve enfeksiyon riski daha düşük seyredebilir. Uygun hastalarda hastanede yatış süresi kısalabilir ve günlük yaşama dönüş daha erken olabilir.

Rahim sarkması tekrarlar mı?

Rahim sarkmasının bazı cerrahi yaklaşımlarda tekrar ameliyat gerektirebilen durumlarla karşılaşılabildiği belirtilmelidir. Pelvik taban kaslarını güçlendirmek, kabızlık/öksürük gibi zorlayıcı durumları kontrol etmek, ağır kaldırmaktan kaçınmak ve düzenli takip, tekrar riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Rahim sarkması nasıl önlenir?

Rahim sarkmasını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riskin azaltılmasına yardımcı olabilecek adımlar şunlardır:

• Pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizleri düzenli yapmak
• Kilo yönetimi
• Kronik kabızlık ve kronik öksürüğün kontrolü
• Ağır kaldırmaktan kaçınmak
• Sigaranın bırakılması
• Düzenli jinekolojik kontrolleri aksatmamak