Yumurtalık Kanseri

Yumurtalık (Over) Kanseri Nedir, Tanı ve Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yumurtalık (over) kanseri; yumurtalık dokusundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen kötü huylu tümörleri ifade eder. En sık görülen grup epitelyal yumurtalık kanserleridir; bunun dışında germ hücreli ve seks kord-stromal tümörler gibi daha nadir alt tipler de bulunur.

Yumurtalık kanseri, erken evrede belirti vermeyebildiği için tanı gecikebilir. Bu nedenle devam eden şikâyetlerin ciddiye alınması ve jinekoloji değerlendirmesinin geciktirilmemesi önemlidir.
Erken değerlendirme, tanıya giden yolu kısaltabilir ve tedavi planlamasını kolaylaştırır.
Düzenli jinekolojik kontroller, özellikle menopoz sonrası dönemde daha da önem kazanır.

Yumurtalık Kanseri Kimlerde Daha Sık Görülür?

Yumurtalık kanseri her yaşta görülebilse de özellikle menopoz sonrası dönemde daha sık karşımıza çıkar. Bazı alt tipler daha genç yaşlarda da görülebilir.

Yumurtalık (Over) Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Yumurtalık kanseri belirtileri çoğu zaman özgül değildir ve sindirim-idrar sistemi şikâyetleriyle karışabilir. Aşağıdaki yakınmaların yeni başlaması, giderek artması veya 2–3 haftadan uzun sürmesi durumunda jinekolojik değerlendirme önerilir:

• Karında şişkinlik, karın çevresinde artış
• Karında sıvı birikimine bağlı dolgunluk hissi (asit)
• Hazımsızlık, gaz, bulantı-kusma
• İştahsızlık, erken doymahissi
• Kasık/karın ağrısı, sırt-bel ağrısı
• Sık idrara çıkma, idrar yapmada değişiklik
• Kabızlık gibi bağırsak alışkanlığında değişiklik
• Adet düzensizliği (bazı hormon üreten tümörlerde)
• Menopoz sonrası kanama veya anormal vajinal kanama
• Halsizlik, istemsiz kilo kaybı

Yumurtalık Kisti ile Yumurtalık Kanseri Aynı Şey mi?

Hayır. Yumurtalık kistleri çoğu zaman iyi huyludur ve özellikle üreme çağında sık görülür. Ancak özellikle menopoz sonrası ortaya çıkan, hızla büyüyen, kompleks özellik taşıyan ya da aile öyküsü bulunan durumlarda daha yakın değerlendirme gerekebilir.

Yumurtalık Kanseri Neden Olur?

Yumurtalık kanserinin gelişiminde birden fazla etken rol oynar. En önemli başlıklardan biri bazı hastalarda görülebilen kalıtsal/genetik yatkınlıktır (ör. BRCA ilişkili sendromlar ve bazı diğer kalıtsal sendromlar).

Bunun yanında yaşın ilerlemesi ve bazı kişisel/ailesel özellikler risk değerlendirmesinde dikkate alınır.

Yumurtalık (Over) Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?

Risk faktörleri kişiden kişiye değişebilir:

• İleri yaş (özellikle menopoz sonrası)
• Ailede yumurtalık/meme kanseri öyküsü ve bazı genetik mutasyonlar (özellikle BRCA)
• Çocuk doğurmamış olmak, infertilite öyküsü
• İlk adet yaşının erken olması, menopozun geç olması gibi yaşam boyu ovulasyon süresini uzatan durumlar

Riskin azaldığı bazı durumlar da vardır (ör. doğum kontrol hapı kullanımı, emzirme, tüplerin bağlanması/alınması gibi). Bu başlıklar kişisel risk hesabı için mutlaka hekim değerlendirmesi ile ele alınmalıdır.

Yumurtalık Kanserinde Erken Tanı Mümkün mü?

Genel popülasyon için kanıtlanmış ve etkili bir tarama testi yoktur. Bu nedenle; belirtilerin iyi sorgulanması, düzenli jinekolojik kontroller ve şüpheli durumda uygun görüntüleme/kan testleri ile ilerlemek önem taşır.

Yumurtalık Kanseri Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı süreci genellikle aşağıdaki basamaklarla ilerler. Amaç; kitlenin iyi huylu-kötü huylu olma olasılığını değerlendirmek, yayılımı görmek ve kesin tanıyı patoloji ile koymaktır.

Jinekolojik muayene ve öykü

Şikâyetlerin süresi, aile öyküsü, risk faktörleri sorgulanır. Karın ve pelvik muayene ile kitle/sıvı varlığı değerlendirilir.

Ultrasonografi

Transvajinal ve/veya abdominal ultrason, ilk basamak görüntüleme yöntemidir. Kitle varlığı, boyutu, iç yapısı ve karında sıvı (asit) gibi bulgular değerlendirilir.

Kan testleri ve tümör belirteçleri

• CA-125: Özellikle epitelyal tiplerde yükselebilir; ancak tek başına tanı koydurmaz ve iyi huylu durumlarda da yükselebilir. Daha çok tedavi yanıtı ve nüks takibinde değerlidir.
• HE4ve birlikte kullanılan bazı risk skorları (ör. ROMA) uygun hastada değerlendirmeye destek olabilir.
• Genç hastalarda bazı alt tip şüphelerinde farklı belirteçler (AFP, beta-hCG, LDH gibi) gündeme gelebilir.

İleri görüntüleme

BT, MR ve uygun hastada PET gibi yöntemler; yayılım değerlendirmesi ve tedavi planlaması için kullanılabilir. PET’in özellikle yayılım araştırmada yeri olmakla birlikte, tarama amaçlı kullanılmadığı belirtilmelidir.

Kesin tanı: Patoloji (biyopsi/ameliyat)

Kesin tanı doku incelemesi ile konur. Pratikte çoğu zaman cerrahi sırasında çıkarılan dokunun patolojik değerlendirmesi ile tanı kesinleşir. Bazı durumlarda karında sıvı varsa örnekleme yapılabilir.

Yumurtalık Kanseri Evreleri Nelerdir?

Evreleme, hastalığın ne kadar yayıldığını gösterir ve tedavi planını doğrudan etkiler. Genel çerçevede:

• Evre 1:Hastalık yumurtalıklarla sınırlı
• Evre 2:Yakın pelvik organlara yayılım (ör. tüpler/rahim)
• Evre 3:Karın içi yüzeyler ve/veya lenf nodlarına yayılım
• Evre 4:Uzak organ yayılımı

Yumurtalık Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yumurtalık kanseri tedavisi; tümörün tipi, evresi, derecesi, hastanın yaşı ve genel durumuna göre planlanır. Çoğu hastada yaklaşım multidisiplinerdir (jinekolojik onkoloji cerrahisi, medikal onkoloji ve gerektiğinde radyasyon onkolojisi).

Cerrahi tedavi (ameliyat)

Cerrahi, yumurtalık kanseri tedavisinin temelidir. Hedef; mümkünse gözle görülebilen tüm tümör dokusunu çıkarmak (sitoredüksiyon/debulking) ve hastalığı doğru evrelemektir. Standart cerrahide rahim, tüpler-yumurtalıklar, omentum ve uygun olguda lenf nodları ile karın içi şüpheli alanlardan örnekleme gündeme gelebilir.

Bazı merkezlerde ameliyat sırasında hızlı patolojik değerlendirme (frozen) ile aynı seansta cerrahinin kapsamının şekillendirilmesi hedeflenebilir.

Fertilite (doğurganlık) koruyucu yaklaşımlar

Seçilmiş erken evre ve uygun alt tipte, çocuk isteği bulunan genç hastalarda rahim ve karşı yumurtalığın korunabildiği yaklaşımlar değerlendirilebilir; yakın takip gerektirir.

Kemoterapi

Kemoterapi; evreye ve risk durumuna göre cerrahi sonrası (adjuvan) uygulanabilir. İleri evrede veya yaygın hastalıkta bazen ameliyat öncesi tümör yükünü azaltmak amacıyla (neoadjuvan) da planlanabilir. Sık kullanılan standart rejimler karboplatin ve paklitaksel temellidir.

Bazı seçilmiş durumlarda kemoterapi, karın içine uygulamalar veya ameliyat sırasında ısıtılmış kemoterapi (HIPEC) gibi yöntemlerle gündeme gelebilir.

Hedefe yönelik tedaviler

Bazı hastalarda, tümörün biyolojik özelliklerine göre hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir. BRCA mutasyonu olan veya platine duyarlı nüks eden hastalarda PARP inhibitörleri (ör. olaparib, niraparib) idame/koruma tedavisi veya tedavi amacıyla kullanılabilen önemli seçenekler arasında yer alır. Ayrıca uygun hastalarda anti-anjiyogenik tedaviler (ör. bevacizumab) kemoterapiye eklenip idamede sürdürülebilir.

Radyoterapi ve hormon tedavisi

Yumurtalık kanserinde radyoterapinin rolü genellikle sınırlıdır; bazı nükslerde veya şikâyet kontrolünde (palyatif) kullanılabilir. Hormon tedavisi ise belirli alt tiplerde ve uygun hastalarda sınırlı şekilde değerlendirilebilir.

Tedavi Sonrası Takip Nasıl Yapılır?

Tedavi sonrası takip; nüksün erken saptanması ve tedaviye bağlı etkilerin yönetimi için düzenli yapılır. Takipte fizik/pelvik muayene, gerekli görülen kan testleri (ör. CA-125 ve bazı durumlarda diğer belirteçler) ve uygun aralıklarla görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. İlk yıllarda takip aralıkları daha sık olacak şekilde planlanır.

Yumurtalık Kanseri Tekrarlar mı?

Yumurtalık kanserinde nüks riski; evre, tümör tipi/derecesi, cerrahi sonrası geride tümör kalıp kalmaması ve tedaviye yanıt gibi faktörlerle ilişkilidir. Nüks durumunda; cerrahi, kemoterapi ve hedefe yönelik tedaviler dahil yeniden planlanan seçenekler gündeme gelebilir.